Mụn cám là gì? Vì sao có và cách chăm sóc không làm tổn thương da
Da sờ vào thấy sần như rắc cám, nhìn kỹ là hàng loạt nốt li ti ở trán, mũi hoặc cằm, nặn thì ra chất trắng hoặc xỉn màu. Đó là tình trạng nhiều người gọi là mụn cám. Mụn cám không đau nên dễ bị xem nhẹ, nhưng nặn hàng loạt hoặc chà xát mạnh lại là cách khiến da kích ứng và nổi nhiều hơn. Bài viết giúp anh chị hiểu đúng và chăm sóc đúng.
Mụn cám là gì?
"Mụn cám" là cách gọi dân gian cho nhiều nốt mụn nhỏ li ti, mọc dày và làm bề mặt da sần sùi. Thực chất đó là các nốt mụn đầu trắng và mụn đầu đen kích thước rất nhỏ. Theo Học viện Da liễu Hoa Kỳ (American Academy of Dermatology Association [AADA], 2023), cả hai đều bắt đầu từ lỗ chân lông bị bít bởi dầu thừa, vi khuẩn và tế bào da chết: lỗ chân lông đóng kín thì thành mụn đầu trắng, còn lỗ chân lông vẫn mở thì bề mặt sẫm màu thành mụn đầu đen. DermNet (2017) cho biết mụn kín là nốt sẩn không viêm, có màu như da xung quanh. Nếu anh chị muốn tìm hiểu từng loại, có thể xem bài về mụn đầu đen, mụn đầu trắng và mụn ẩn.
Vì sao dễ bị mụn cám?
Mụn hình thành khi nang lông bị tắc do dầu thừa và tế bào da chết (Cơ quan Y tế Quốc gia Anh [National Health Service, NHS], 2026b). Nội tiết thay đổi, như ở tuổi dậy thì, theo chu kỳ kinh nguyệt hay khi mang thai, việc dùng một số loại thuốc, hoặc dùng sản phẩm làm da nhờn hơn đều có thể làm mụn nhiều hơn (NHS, 2026b). Kem, mỹ phẩm chứa nhiều dầu cũng dễ làm bít lỗ chân lông, còn chà xát mạnh hoặc chăm sóc da quá mức làm mụn nhiều hơn (AADA, n.d.-b).
Mụn cám hay viêm nang lông do nấm men?
Không phải nốt li ti nào trên da cũng là mụn cám. DermNet (Oakley & Stewart, 2020) mô tả viêm nang lông do nấm men Malassezia, tình trạng do nấm men vốn có trên da phát triển quá mức: các nốt sẩn và mụn mủ nhỏ, đồng đều về kích thước và thường ngứa, hay gặp ở lưng trên và ngực, đôi khi ở trán, chân tóc, cằm. Điểm giúp phân biệt với mụn trứng cá là bệnh không có nhân mụn đầu đen hoặc đầu trắng, và dễ bị nhầm với mụn nên thường được chẩn đoán chậm (Oakley & Stewart, 2020). Bệnh hay gặp hơn khi khí hậu nóng ẩm, ra nhiều mồ hôi, tiết nhiều dầu hoặc dùng sản phẩm gây bít tắc (Oakley & Stewart, 2020). Vì vậy, nếu các nốt đều nhau, ngứa và không cải thiện dù đã chăm sóc mụn đúng cách, anh chị nên để bác sĩ da liễu xác định thay vì tự dùng thêm sản phẩm trị mụn.
Chăm sóc đúng và không nặn hàng loạt
Anh chị nên rửa mặt nhẹ nhàng hai lần mỗi ngày bằng sữa rửa mặt dịu nhẹ, rửa thêm sau khi ra nhiều mồ hôi, và dùng đầu ngón tay thay vì khăn hay miếng chà (AADA, 2022; NHS, 2026a). Cuối ngày hãy tẩy trang và chọn mỹ phẩm ghi không gây bít lỗ chân lông (NHS, 2026a). Da khô là da đang bị kích ứng nên vẫn cần dưỡng ẩm đều đặn (AADA, n.d.-a). Một số sản phẩm bôi giúp làm thông lỗ chân lông; loại nào phù hợp tùy từng người nên anh chị hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ da liễu (NHS, 2026a). Thường cần 6 đến 8 tuần để thấy cải thiện, nên đừng đổi sản phẩm liên tục (AADA, 2023; n.d.-a).
Với mụn cám, rất nhiều nốt cùng lúc nên càng dễ muốn nặn hàng loạt. Nhưng nặn mụn đẩy chất trong mụn sâu hơn vào da, làm viêm nặng hơn và có thể để lại sẹo (AADA, n.d.-a; NHS, 2026a). Anh chị cũng nên tránh chất se, toner và sản phẩm tẩy tế bào chết quá mạnh vì có thể làm da khô, kích ứng (AADA, 2022).
Khi nào nên đi khám da liễu?
Nếu sau 6 đến 8 tuần chăm sóc mà vẫn còn mụn, anh chị nên đi khám; bác sĩ có thể lấy nhân mụn hoặc chọn cách điều trị phù hợp (AADA, 2023). Anh chị cũng nên khám sớm khi mụn nhiều, sâu, đau hoặc có nguy cơ để lại sẹo, khi da nóng, sưng, đỏ vì nghi nhiễm trùng (dấu hiệu đỏ có thể khó nhận ra hơn trên da nâu hoặc đen), hoặc khi mụn ảnh hưởng đến tinh thần (NHS, 2026a).
Ảnh đại diện: LBPics, Wikimedia Commons, giấy phép CC BY-SA 3.0 (đã cắt khung).
