Ngứa đỏ tay chân 10 năm ở nông dân: Khi găng, ủng cao su có thể gây viêm da tiếp xúc
Ngày 23/10/2026, website Bệnh viện Da liễu Trung ương đăng bài của BSCKII Đặng Bích Diệp, Phòng khám Viêm da tiếp xúc và Bệnh da nghề nghiệp, về một nông dân 54 tuổi bị đỏ da, ngứa tái đi tái lại ở tay, chân và cổ suốt khoảng 10 năm. Chiếc găng và đôi ủng cao su vốn dùng để bảo vệ da lại là nghi vấn hàng đầu. Ca bệnh nhắc những ai phải đeo găng, ủng nhiều giờ mỗi ngày rằng không phải đợt ngứa nào cũng chỉ cần bôi thuốc cho qua.
Ca bệnh: ngứa đỏ tay, chân, cổ kéo dài 10 năm
Người bệnh là nam, 54 tuổi, trồng hoa màu. Mỗi ngày ông dùng găng tay y tế, găng cao su và ủng cao su khoảng 8 giờ, đồng thời trực tiếp phun thuốc bảo vệ thực vật, nhưng không xác định được tên sản phẩm hay hoạt chất. Ông không nhuộm tóc, không xăm mình, không dùng nước hoa hay mỹ phẩm có hương liệu. Khi khám, mu hai bàn tay ông sạm da, dày da đối xứng; mu bàn chân và cổ chân đỏ, sạm và khô; lòng bàn chân dày sừng, bong vảy, nứt nông; cổ trước và ngực trên đỏ nâu, dày da, rõ nhất ở vùng hình chữ V (Bệnh viện Da liễu Trung ương, 23/10/2026).
Vì sao găng, ủng cao su cũng có thể gây viêm da?
Người làm nông tiếp xúc thường xuyên với nước, đất, cây trồng, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và dụng cụ lao động. Những yếu tố này có thể gây viêm da tiếp xúc theo hai cách: do da bị kích ứng, hoặc do cơ thể bị dị ứng với một chất cụ thể. Găng và ủng cao su bảo vệ da nhưng có thể gây dị ứng do các chất phụ gia, chẳng hạn IPPD, một chất chống oxy hóa và chống ozone dùng trong sản xuất cao su (Bệnh viện Da liễu Trung ương, 23/10/2026).
Test áp da cho biết điều gì?
Bác sĩ dán các dị nguyên lên da trong 48 giờ rồi đọc kết quả ở ngày 2, 4 và 7. Với ông, bốn chất cho kết quả dương tính: IPPD (mạnh nhất, tăng dần từ ngày 2 đến ngày 4 và còn ở ngày 7), PPD, một hỗn hợp hương liệu và nhựa balsam Peru. Việc đọc muộn giúp không bỏ sót những phản ứng chỉ rõ dần sau vài ngày (Bệnh viện Da liễu Trung ương, 23/10/2026).
Tuy vậy, test dương tính chưa đủ để kết luận chất đó gây tổn thương hiện tại, mà cần đối chiếu với tiền sử tiếp xúc, vị trí tổn thương và diễn biến khi tránh tiếp xúc. Ở ca này, tay chân tổn thương trùng vị trí đeo găng, ủng và bệnh cải thiện khi ngừng dùng, nên IPPD là nghi vấn chính. Nhưng găng, ủng chưa được phân tích thành phần nên chưa thể khẳng định. PPD thường gặp trong thuốc nhuộm tóc mà ông không dùng, nên dương tính này có thể do phản ứng chéo hoặc mẫn cảm từ nguồn khác. Tổn thương ở cổ và ngực trên gợi ý khả năng tiếp xúc qua không khí khi phun thuốc, nhưng hóa chất cụ thể chưa được xác định (Bệnh viện Da liễu Trung ương, 23/10/2026).
Điều trị và diễn tiến sau một tháng
Ông được điều trị bằng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, kèm dưỡng ẩm, và quan trọng nhất là ngừng dùng găng, ủng nghi ngờ rồi tìm loại thay thế phù hợp. Sau một tháng, ông cho biết ngứa giảm và da cải thiện. Cần lưu ý đây là báo cáo một ca bệnh, theo dõi chỉ một tháng và dựa vào lời kể của người bệnh, nên không thể áp dụng cho mọi trường hợp (Bệnh viện Da liễu Trung ương, 23/10/2026).
Người làm nông và người dùng găng nhiều giờ nên làm gì?
Theo khuyến cáo của bác sĩ, nếu da tay chân ngứa đỏ tái diễn ở vùng tiếp xúc với găng, ủng, anh chị cần tìm yếu tố nghề nghiệp thay vì chỉ điều trị triệu chứng kéo dài. Khi nghi viêm da tiếp xúc dị ứng, nên làm test áp tại cơ sở chuyên khoa. Khi đi khám, anh chị nên ghi nhớ loại găng, ủng, thời gian dùng mỗi ngày, tên hoặc hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật đang dùng, và mối liên quan giữa triệu chứng với công việc. Nếu đã xác định dị ứng phụ gia cao su, hãy chọn găng, ủng không chứa thành phần gây dị ứng nhưng vẫn đảm bảo bảo hộ. Người phun thuốc cũng cần che kín các vùng da hở, nhất là cổ và ngực, và dùng phương tiện bảo vệ hô hấp phù hợp theo hướng dẫn an toàn (Bệnh viện Da liễu Trung ương, 23/10/2026).
Nguồn: Bệnh viện Da liễu Trung ương, Viêm da tiếp xúc dị ứng ở nông dân có phơi nhiễm cao su: Ca lâm sàng và khuyến cáo thực hành, BSCKII Đặng Bích Diệp (23/10/2026).
