Ăn uống có ảnh hưởng đến mụn không? Những điều đã biết
Nhiều anh chị đang bị mụn đều từng nghe lời khuyên "đừng ăn đồ ngọt, đừng uống sữa" và băn khoăn không biết có đúng không. Ăn uống có ảnh hưởng đến mụn hay không vẫn là câu hỏi còn nhiều tranh luận. Bài viết tóm tắt những gì các nguồn chuyên khoa đã ghi nhận, đồng thời nói rõ phần nào còn chưa chắc chắn.
Ăn uống có gây ra mụn không?
Theo Học viện Da liễu Hoa Kỳ (American Academy of Dermatology Association [AADA], 2024), khi xây dựng hướng dẫn quản lý mụn, bằng chứng hiện có chưa đủ để đưa ra khuyến cáo về việc thay đổi chế độ ăn. AADA (n.d.) cho biết ăn uống có thể góp phần làm mụn, nhưng để da sạch mụn còn cần chăm sóc da phù hợp và điều trị; hầu hết các nghiên cứu về chế độ ăn còn nhỏ và cho kết quả không đồng nhất, nên cần thêm nghiên cứu. DermNet (2014) cũng cho biết chế độ ăn rất khó nghiên cứu trong mối liên quan với mụn. Vì vậy, anh chị nên hiểu ăn uống là một yếu tố có thể liên quan, chứ chưa phải lời giải cho mọi trường hợp mụn trứng cá.
Thực phẩm có chỉ số đường huyết cao
Chỉ số đường huyết cho biết một thực phẩm làm tăng đường huyết nhanh đến mức nào; thực phẩm có chỉ số cao làm tăng tiết insulin (DermNet, 2014). AADA (n.d.) cho biết một số nghiên cứu nhỏ gợi ý chế độ ăn có chỉ số đường huyết thấp có thể giúp giảm mụn: ví dụ ở Úc, 43 nam giới từ 15 đến 25 tuổi ăn theo hướng này có ít mụn hơn đáng kể sau 12 tuần, và ở Hàn Quốc, 32 người từ 20 đến 27 tuổi cũng ít mụn hơn sau 10 tuần. Giả thuyết là đường huyết tăng vọt có thể gây viêm và tăng tiết bã nhờn (AADA, n.d.). Thực phẩm đường huyết thấp gồm hầu hết rau tươi, một số loại trái cây tươi, các loại đậu và yến mạch cắt hạt (AADA, n.d.). Tuy nhiên, một số nghiên cứu khác không tìm thấy mối liên quan giữa chế độ ăn đường huyết cao và mụn (AADA, n.d.), và DermNet (2014) lưu ý rằng nhiều nghiên cứu ủng hộ bị phê bình về chất lượng.
Sữa, các chế phẩm từ sữa và sô-cô-la
Sữa bò có chỉ số đường huyết thấp nhưng một số nghiên cứu vẫn thấy liên quan với mụn, kể cả sữa nguyên kem, ít béo và tách béo (AADA, n.d.). Chẳng hạn ở Mỹ, phụ nữ trưởng thành uống từ 2 ly sữa tách béo mỗi ngày trở lên có khả năng bị mụn cao hơn 44% (AADA, n.d.). Lý do chưa rõ; một giả thuyết là hormone trong sữa gây viêm (AADA, n.d.). Với sữa chua và phô mai, AADA (n.d.) cho biết chưa có nghiên cứu nào thấy chúng làm mụn nhiều hơn. Về sô-cô-la, DermNet (2014) chỉ nêu giả thuyết rằng caffeine, theobromine và serotonin trong sô-cô-la có thể làm tăng tiết insulin, chưa phải một tác động đã được khẳng định.
Anh chị nên làm gì với chế độ ăn?
AADA (n.d.) gợi ý anh chị chú ý xem món ăn hay thức uống nào có vẻ làm mụn nặng hơn, rồi thử tránh món đó trong một ngày, một tuần hoặc một tháng để xem da thay đổi ra sao. DermNet (2014) cũng lưu ý thay đổi chế độ ăn không phải lúc nào cũng giúp, và nếu lo lắng về da thì nên đi khám. Vì vậy anh chị không cần kiêng khem quá mức hay tự bỏ hẳn cả một nhóm thực phẩm khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ, nhất là với các bạn đang tuổi dậy thì (xem thêm bài về mụn tuổi dậy thì). Ăn uống cũng chỉ là một phần: các yếu tố như nội tiết, căng thẳng hay mỹ phẩm bít lỗ chân lông vẫn có thể góp phần, nhất là ở mụn ở người lớn.
Khi nào nên đi khám?
Anh chị nên gặp bác sĩ da liễu khi tự chăm sóc không cải thiện, khi có nhiều nốt hoặc nốt sâu, đau, để lại sẹo, khi da vùng mụn nóng, sưng, đỏ (dấu hiệu nhiễm trùng), hoặc khi mụn ảnh hưởng đến tinh thần (Cơ quan Y tế Quốc gia Anh [National Health Service, NHS], 2026). AADA (2024) cũng nhấn mạnh việc phối hợp với bác sĩ da liễu để chọn hướng điều trị phù hợp với từng người. Anh chị đừng tự mua thuốc hay thực phẩm chức năng để trị mụn khi chưa hỏi bác sĩ, và đừng tự nặn mụn tại nhà.
