Hắc lào: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng ngừa lây lan
Một mảng da đỏ, ngứa rát, có vảy ở viền và lan rộng dần thành hình tròn như chiếc vòng, đó là hình ảnh điển hình của hắc lào. Nhiều anh chị nghĩ hắc lào do giun, nhưng thực tế đây là một bệnh nhiễm nấm ở da, và có thể lây từ người này sang người khác. Bài viết này giúp anh chị hiểu hắc lào là gì, nhận biết dấu hiệu, biết cách xử trí và phòng ngừa lây lan.
Hắc lào là bệnh gì?
Hắc lào (tên y khoa thường gọi là nấm thân, tiếng Anh là "ringworm") là bệnh nhiễm nấm ở lớp ngoài của da. Theo Học viện Da liễu Hoa Kỳ (American Academy of Dermatology Association [AADA], n.d.-a), bệnh do nấm gây ra chứ không do giun, và tên gọi xuất phát từ mảng phát ban có viền nổi, có vảy, hình vòng. Tác nhân chủ yếu là các nấm sợi thuộc nhóm Trichophyton và Microsporum (Bell, 2020).
Nguyên nhân và cách lây của hắc lào
Hắc lào lây qua tiếp xúc da kề da với người hoặc động vật bị bệnh, và qua đồ dùng chung như khăn tắm, ga trải giường, quần áo. Sàn nhà tắm hoặc phòng thay đồ công cộng cũng có thể có nấm. Bệnh dễ xảy ra hơn khi ra nhiều mồ hôi, mang giày tất chật bí, chơi thể thao có tiếp xúc cơ thể, tiếp xúc gần với vật nuôi bị nấm hoặc hệ miễn dịch suy yếu (Centers for Disease Control and Prevention [CDC], 2026a). Hắc lào đặc biệt phổ biến ở vùng nóng ẩm, thường gặp ở trẻ em và người trẻ, và người bị tiểu đường hoặc ra mồ hôi nhiều quá mức có nguy cơ cao hơn (Bell, 2020).
Dấu hiệu nhận biết hắc lào
Triệu chứng thường xuất hiện sau khoảng 4 đến 14 ngày kể từ khi da tiếp xúc với nấm (CDC, 2026b). Ở thân mình, bệnh thường bắt đầu bằng mảng da đỏ, ngứa, có vảy rồi lan ra thành hình vòng. Bên trong vòng có thể sáng hơn hoặc có vảy, đôi khi nổi những nốt nhỏ rải rác, và nhiều vòng có thể chồng lên nhau (CDC, 2026b). Trên da sáng, mảng thường đỏ, còn trên da sẫm màu, mảng có thể xám hoặc nâu (CDC, 2026a).
Tùy vị trí, hắc lào có những biểu hiện hơi khác. Ở vùng bẹn là những mảng đỏ, có vảy, ngứa ở nếp gấp phía trong đùi. Ở da đầu là mảng tròn đỏ, có vảy, ngứa, có thể kèm rụng tóc từng mảng, thường gặp ở trẻ em hơn người lớn (CDC, 2026b).
Hắc lào để lâu có nặng thêm không?
Nếu không được xử trí, mảng hắc lào có xu hướng lan dần và chiếm diện tích rộng hơn. Điều trị đúng cách giúp giảm ngứa và còn giúp tránh lây bệnh cho người khác (AADA, n.d.-a). Vì vậy, anh chị không nên chờ bệnh tự hết mà nên đi khám khi thấy mảng da nghi ngờ.
Hắc lào khác gì chàm da và nổi mề đay?
Hắc lào dễ bị nhầm với bệnh da khác vì đều gây đỏ và ngứa. Chàm da thường khô, bong vảy ở vùng da cố định và không có viền hình vòng, còn nổi mề đay có các mảng nổi xuất hiện nhanh, đổi vị trí và tự mờ đi trong ngày. Khi cần, bác sĩ có thể lấy một ít vảy da để kiểm tra có nấm hay không (CDC, 2026a).
Cách xử trí khi nghi bị hắc lào
Anh chị nên đi khám để được xác định đúng bệnh thay vì tự chẩn đoán. Tùy vị trí và mức độ, bác sĩ hoặc dược sĩ có thể hướng dẫn dùng thuốc kháng nấm dạng bôi, dạng uống hoặc dầu gội chuyên biệt. Thuốc có thể cần dùng đều đặn mỗi ngày trong tối đa khoảng 4 tuần và nên dùng đủ thời gian, kể cả khi mảng da đã hết triệu chứng (National Health Service [NHS], 2023).
Anh chị nên gặp bác sĩ nếu bệnh không đỡ sau khi dùng thuốc theo hướng dẫn, nếu nấm ở da đầu (thường cần thuốc theo toa) hoặc nếu hệ miễn dịch suy yếu. Trẻ bị hắc lào thường vẫn có thể đi học sau khi bắt đầu điều trị, nhưng nên báo cho giáo viên biết (NHS, 2023).
Cách phòng ngừa hắc lào và tái nhiễm
Cách phòng ngừa chủ yếu là giữ da sạch, khô và thoáng. Anh chị nên thay tất và đồ lót mỗi ngày, giữ móng tay ngắn và sạch, mang dép khi vào nhà tắm công cộng hoặc phòng thay đồ, tắm ngay sau khi tập thể thao hoặc đổ nhiều mồ hôi, không dùng chung quần áo, khăn tắm hay dụng cụ thể thao, rửa tay sau khi chạm vào vật nuôi hoặc vùng da bị nổi, và tránh tiếp xúc da kề da với người đang nghi mắc hắc lào (CDC, 2026a).
Hắc lào dễ quay lại khi nguồn lây vẫn còn, chẳng hạn khăn, ga giường chưa giặt sạch, hoặc người thân và vật nuôi trong nhà cũng đang bị nấm. Vì vậy anh chị nên giặt đồ dùng thường xuyên, không gãi để tránh làm bệnh lan thêm, và kiểm tra người thân, thú cưng có biểu hiện nghi ngờ (Bell, 2020; NHS, 2023).
Những sai lầm thường gặp khi bị hắc lào
Sai lầm phổ biến nhất là tự bôi kem chứa corticoid khi thấy da đỏ và ngứa. Loại kem này có thể làm hắc lào nặng hơn, đồng thời khiến nấm mất đi hình dạng điển hình nên khó chẩn đoán (CDC, 2026a; Bell, 2020). Nhiều anh chị cũng ngưng thuốc sớm khi mảng da trông đã hết, hoặc dùng mẹo dân gian như chà chanh, tỏi, vôi hay các loại lá lên da, có thể gây kích ứng và làm bác sĩ khó đánh giá bệnh.
Nếu anh chị thấy những đốm nhạt hoặc sẫm màu, ít ngứa, trên ngực, lưng hay cánh tay, đó có thể là một bệnh khác thuộc nhóm nấm da, chẳng hạn lang ben. Anh chị nên để bác sĩ thăm khám để phân biệt.
Ảnh đại diện: Grook Da Oger, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.
