Nấm da là gì? Phân biệt hắc lào, lang ben và cách phòng ngừa

Một mảng da đỏ, có vảy, ngứa và lan rộng dần, hoặc vài đốm nhạt màu xuất hiện trên lưng sau những ngày nóng ẩm, đó là những hình ảnh quen thuộc của nấm da. Nấm da không chỉ là một bệnh mà là cả một nhóm bệnh, trong đó hay gặp nhất là hắc lào và lang ben. Bài viết này giới thiệu tổng quan để anh chị hiểu nấm da là gì, vì sao hay gặp ở nơi nóng ẩm, cách phân biệt sơ bộ hai bệnh và cách phòng ngừa chung.

Nấm da là gì?

Nấm da là cách gọi chung cho các bệnh do nấm gây ra ở lớp ngoài của da. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Hoa Kỳ (Centers for Disease Control and Prevention [CDC], 2026a), đây là nhóm nhiễm nấm phổ biến, có thể xảy ra ở da, da đầu hoặc móng, thường gây phát ban ngứa, có vảy và hay có hình vòng. Nấm kẽ chân, nấm bẹn và phần lớn nấm móng cũng thuộc nhóm này.

Bệnh hắc lào còn có tên tiếng Anh là "ringworm", trong đó có chữ "worm" nghĩa là giun, nhưng bệnh hoàn toàn do nấm gây ra chứ không liên quan đến giun hay sán (American Academy of Dermatology Association [AADA], n.d.-a).

Hắc lào và lang ben: hai nhóm nấm da hay gặp

Hắc lào do các loại nấm sợi gây ra. Mảng bệnh thường đỏ, ngứa, có vảy rồi lan rộng dần thành hình vòng, và bệnh có thể lây qua tiếp xúc với người, động vật hoặc đồ dùng chung (Bell, 2020; CDC, 2026a).

Lang ben thì do một loại nấm men tên là Malassezia, vốn sống bình thường trên da và phát triển quá mức khi gặp điều kiện thuận lợi. Bệnh tạo ra các đốm hoặc mảng đổi màu ở ngực, lưng, cổ và cánh tay, và không được xem là lây theo nghĩa thông thường (Oakley, 2021).

Nói đơn giản, hắc lào thường là mảng đỏ ngứa có viền vảy hình vòng, còn lang ben thường là những đốm sáng hơn hoặc sẫm hơn vùng da xung quanh, có vảy mịn và rõ hơn khi da bắt nắng (AADA, n.d.-a, n.d.-b). Tuy nhiên, hai bệnh này dễ bị nhầm với chàm da hay nổi mề đay, nên cần để bác sĩ xác định.

Vì sao nấm da hay gặp ở nơi nóng ẩm?

Nấm da gặp ở nhiều nơi trên thế giới nhưng đặc biệt phổ biến ở vùng khí hậu nóng ẩm, và môi trường ấm, ẩm cũng giúp nấm lây lan dễ hơn (Bell, 2020). Với khí hậu nóng ẩm quanh năm như ở nước ta, đây là điều anh chị nên lưu ý. Các yếu tố làm bệnh dễ xảy ra hơn gồm ra nhiều mồ hôi, mang giày tất chật bí, dùng nhà tắm hoặc phòng thay đồ công cộng mà không mang dép, chơi thể thao có tiếp xúc cơ thể, tiếp xúc gần với vật nuôi bị nấm và hệ miễn dịch suy yếu (CDC, 2026a).

Khi nào nghi nấm da và nên làm gì?

Anh chị nên nghi ngờ nấm da khi trên da có mảng đỏ, có vảy, ngứa và lan rộng dần, hoặc những đốm đổi màu kéo dài, nhất là sau những ngày nóng ẩm. Lúc này, anh chị nên đi khám để xác định đúng bệnh, vì bác sĩ có thể lấy một ít vảy da để kiểm tra có nấm hay không (CDC, 2026a).

Trong lúc chờ khám, anh chị nên giữ vùng da sạch và thật khô, mặc quần áo rộng, nhẹ và thoáng, đồng thời không gãi và không dùng chung khăn tắm, ga giường (Bell, 2020; National Health Service [NHS], 2023). Đặc biệt, anh chị không nên tự bôi kem chứa corticoid khi chưa có chỉ định, vì loại kem này có thể làm hắc lào nặng hơn (CDC, 2026a).

Cách phòng ngừa nấm da

Cách phòng ngừa chủ yếu là giữ da sạch, khô và thoáng. Anh chị nên thay tất và đồ lót mỗi ngày, giữ móng tay ngắn và sạch, mang dép khi vào nhà tắm công cộng hoặc phòng thay đồ, tắm ngay sau khi tập thể thao hoặc đổ nhiều mồ hôi, không dùng chung quần áo, khăn tắm hay dụng cụ thể thao, rửa tay sau khi chạm vào vật nuôi hoặc vùng da bị nổi, và tránh tiếp xúc da kề da với người đang nghi mắc hắc lào (CDC, 2026a). Nếu nghi nguồn lây ở trong nhà, anh chị cũng nên kiểm tra người thân và vật nuôi để tránh tái nhiễm (Bell, 2020). Bên cạnh đó, giữ thói quen chăm sóc da dịu nhẹ mỗi ngày cũng giúp da khỏe hơn.

Những sai lầm thường gặp khi bị nấm da

Sai lầm thường gặp là tự chẩn đoán rồi tự mua thuốc, nhất là các loại kem chứa corticoid, khiến nấm mất đi hình dạng điển hình và khó chẩn đoán hơn (Bell, 2020). Nhiều anh chị cũng ngưng thuốc sớm khi mảng da trông đã hết, trong khi các hướng dẫn khuyên nên dùng đủ thời gian được chỉ định (NHS, 2023). Một số người dùng mẹo dân gian như chà chanh, tỏi hay các loại lá lên da, có thể gây kích ứng và làm bác sĩ khó đánh giá bệnh.