Lang ben: Nguyên nhân, dấu hiệu và vì sao hay tái phát

Những đốm nhạt màu hoặc sẫm màu xuất hiện trên ngực, lưng hay cánh tay, nhìn kỹ thấy có lớp vảy mịn, hết đi rồi lại quay lại mỗi khi trời nóng ẩm, đó có thể là lang ben, một bệnh thuộc nhóm nấm da. Bệnh khá phổ biến, thường không gây đau nhưng làm nhiều anh chị mất tự tin vì da loang lổ. Bài viết này giúp anh chị hiểu lang ben là gì, nhận biết dấu hiệu, biết vì sao bệnh hay tái phát và cách phòng ngừa.

Lang ben là bệnh gì?

Lang ben (tiếng Anh là "pityriasis versicolor" hay "tinea versicolor") là bệnh do nấm men Malassezia gây ra. Loại nấm này vốn là một phần bình thường của hệ vi sinh trên da, và bệnh xảy ra khi chúng phát triển quá mức (Oakley, 2021; Leung và cộng sự, 2022). Vì vậy lang ben khác với hắc lào, vốn do nấm sợi gây ra.

Nguyên nhân và ai dễ bị lang ben?

Lang ben gặp chủ yếu ở người trẻ, nam giới gặp nhỉnh hơn nữ giới một chút, và phổ biến hơn ở vùng khí hậu nóng ẩm hoặc ở người ra nhiều mồ hôi. Lý do loại nấm men trên da bỗng phát triển quá mức đến nay vẫn chưa được hiểu rõ hoàn toàn (Oakley, 2021).

Các tổng quan y khoa ghi nhận một số yếu tố thuận lợi như môi trường nóng ẩm, ra mồ hôi nhiều, da tiết nhiều dầu, dùng kem hoặc lotion có dầu, hệ miễn dịch suy giảm và yếu tố di truyền (Leung và cộng sự, 2022).

Dấu hiệu nhận biết lang ben

Dấu hiệu đặc trưng là các đốm hoặc mảng đổi màu ở ngực, lưng, cổ và cánh tay. Theo Học viện Da liễu Hoa Kỳ (American Academy of Dermatology Association [AADA], n.d.-b), màu của các đốm có thể là trắng, hồng, cam nhạt, đỏ, nâu nhạt hoặc nâu, sáng hơn hoặc sẫm hơn vùng da xung quanh, và bề mặt có thể khô, có vảy. Da có thể hơi ngứa, nhưng nhiều người không có cảm giác gì (Oakley, 2021).

Ảnh: Klaus D. Peter, Wikimedia Commons, CC BY 3.0 DE.

Các đốm lớn dần từ từ và có thể liền lại thành mảng. Chúng thường rõ hơn khi da bắt nắng, vì loại nấm này làm vùng da bị bệnh không sạm lại được như vùng da lành (AADA, n.d.-b).

Lang ben có lây không?

Vì nấm men vốn là một phần bình thường của hệ vi sinh trên da, lang ben không được xem là lây theo nghĩa thông thường, dù đôi khi nhiều thành viên trong một gia đình cùng mắc (Oakley, 2021). Anh chị có thể gặp những tài liệu phổ thông cho rằng lang ben lây dễ dàng, nên khi còn thắc mắc, anh chị nên hỏi bác sĩ da liễu để được giải thích phù hợp với trường hợp của mình.

Vì sao lang ben hay tái phát?

Lang ben có đặc điểm là dễ tái phát. Các đốm có thể mờ đi khi trời mát rồi xuất hiện lại vào mùa nóng ẩm (AADA, n.d.-b). Một tổng quan công bố năm 2022 dẫn lại nghiên cứu theo dõi 102 bệnh nhân trong một năm, trong đó khoảng 53% tái phát từ một đến bốn lần và khoảng 15% tái phát nhiều hơn bốn lần (Leung và cộng sự, 2022).

Vùng da nhạt màu còn lại sau điều trị có sao không?

Một điều dễ gây hiểu lầm là sau khi nấm đã được điều trị, các vùng da nhạt màu vẫn có thể còn trong vài tuần đến vài tháng, và điều này không có nghĩa là điều trị thất bại (Oakley, 2021). Vì vậy, anh chị không nên tự bôi thêm thuốc kéo dài chỉ vì da chưa đều màu, mà nên tái khám nếu lo lắng.

Lang ben khác bạch biến và hắc lào thế nào?

Khi đốm nhạt màu, lang ben có thể bị nhầm với bạch biến, một bệnh làm da mất màu tự nhiên (AADA, n.d.-b). Việc phân biệt lang ben với bạch biến hay hắc lào bằng mắt thường không dễ, nên anh chị không nên tự chẩn đoán.

Hướng điều trị do bác sĩ cân nhắc

Việc điều trị lang ben phụ thuộc vào diện tích tổn thương, vị trí và mức độ tái phát. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc kháng nấm dạng bôi, dầu gội chuyên biệt hoặc thuốc uống. Với người hay tái phát, bác sĩ có thể cân nhắc hướng dự phòng định kỳ, nhất là vào mùa nóng ẩm, tuy các nghiên cứu về cách này còn hạn chế (Leung và cộng sự, 2022). Anh chị không nên tự mua thuốc theo lời mách, vì mỗi người có tình trạng và đáp ứng khác nhau.

Cách phòng ngừa lang ben tái phát

Giữ vệ sinh cá nhân tốt được cho là có thể giúp giảm tái phát ở mức độ nhất định (Leung và cộng sự, 2022). Anh chị nên chú ý hơn vào mùa nóng ẩm: lau khô người sau khi ra mồ hôi, mặc quần áo rộng và thoáng, và hạn chế dùng kem dưỡng hoặc lotion quá dầu trên vùng da dễ bị bệnh (Leung và cộng sự, 2022). Vì các đốm rõ hơn khi da bắt nắng, việc chống nắng đúng cách cũng giúp vùng da nhạt màu ít nổi bật hơn.

Những sai lầm thường gặp khi bị lang ben

Sai lầm thường gặp là tự mua thuốc không rõ nguồn gốc hoặc dùng mẹo dân gian như chà chanh, tỏi hay các loại lá lên da, có thể gây kích ứng và làm da khó đánh giá. Nhiều anh chị cũng chủ quan khi các đốm đã mờ, không chú ý phòng ngừa vào mùa nóng ẩm nên bệnh dễ quay lại.

Ảnh đại diện: Grook Da Oger, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.