Nấm da kháng thuốc: Vì sao cần xét nghiệm để chọn đúng thuốc?
Anh chị bôi thuốc trị nấm mấy tuần mà mảng ngứa vẫn lan, vừa đỡ đã tái phát. Nhiều người nghĩ mình dùng chưa đủ liều hoặc thuốc chưa đủ mạnh, nhưng còn một khả năng ít ai nghĩ tới: chủng nấm gây bệnh đã kháng thuốc. Ngày 16/10/2026, Bệnh viện Da liễu Trung ương cho biết Khoa Xét nghiệm Vi sinh, Nấm, Ký sinh trùng của bệnh viện đã triển khai thường quy hai kỹ thuật xét nghiệm mới, giúp bác sĩ chọn thuốc dựa trên kết quả thay vì điều trị thử.
Nấm da kháng thuốc đáng lo ở điểm nào?
Theo bệnh viện, nấm da ảnh hưởng khoảng 20 đến 25% dân số thế giới. Các dạng quen thuộc như hắc lào do nhóm nấm sợi gây ra, khác với lang ben vốn do nấm men. Gần đây thế giới chú ý tới một chủng nấm sợi tên là Trichophyton indotineae. Bài của bệnh viện nêu tỷ lệ chủng này kháng một thuốc kháng nấm uống thường dùng lên tới 71% và kháng một thuốc khác là 28%; tại Anh, chủng này chiếm 38% số ca nấm da. Bệnh viện cho biết Việt Nam cũng đã ghi nhận các ca nhiễm kháng thuốc, với tổn thương lan rộng, điều trị dai dẳng và tái phát liên tục (dalieu.vn, 16/10/2026).
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cũng cảnh báo loài nấm này thường mang đột biến gen khiến kháng thuốc, kể cả thuốc uống thường được chọn đầu tiên, và có thể gây nhiễm trùng nặng, lan trên nhiều vùng cơ thể. Hầu hết phòng xét nghiệm thông thường không phân biệt được nó với các loài nấm gần giống, mà cần kỹ thuật sinh học phân tử (CDC, cập nhật 13/10/2026).
Vì sao "điều trị thử" có thể mất thời gian?
Bệnh viện mô tả một vòng lặp điều trị thử nghiệm rồi thất bại: bác sĩ chọn thuốc theo kinh nghiệm khi chưa biết chủng nấm có kháng thuốc hay không, và khi thuốc không hiệu quả, bệnh lan rộng hoặc tái phát. CDC liệt kê các yếu tố góp phần gây kháng thuốc, gồm dùng kem phối hợp thuốc kháng nấm với corticosteroid, kê thuốc kháng nấm không phù hợp, lạm dụng thuốc kháng nấm không cần kê đơn và không dùng đủ liệu trình. Vì vậy, anh chị không nên tự mua kem bôi hay thuốc theo lời mách.
Hai kỹ thuật xét nghiệm mới là gì?
Kỹ thuật thứ nhất là nhuộm soi huỳnh quang Calcofluor White. Chất nhuộm này bám đặc hiệu vào vách tế bào nấm, nên dưới kính hiển vi, sợi nấm phát huỳnh quang xanh. Theo bệnh viện, kỹ thuật này có độ nhạy và độ đặc hiệu tốt, giúp nhận ra sợi nấm ngay cả khi mật độ thấp.
Kỹ thuật thứ hai là kháng nấm đồ cho nấm sợi. Phương pháp này xác định nồng độ ức chế tối thiểu của thuốc, tức nồng độ thấp nhất ngăn được chủng nấm của người bệnh phát triển, qua hai cách là E-test và vi pha loãng. Nhờ vậy, bác sĩ đánh giá được mức độ kháng thuốc thay vì đoán theo kinh nghiệm.
Người bệnh được lợi gì?
Theo bệnh viện, kết hợp hai kỹ thuật giúp bác sĩ chọn đúng thuốc kháng nấm và đúng liều, từ đó rút ngắn thời gian điều trị, giảm chi phí và giảm tác dụng phụ. Bài của bệnh viện không nêu rõ ai nên làm xét nghiệm, bao lâu có kết quả hay chi phí, nên anh chị cần hỏi trực tiếp bác sĩ hoặc phòng xét nghiệm. CDC cũng cho biết nên cân nhắc thử độ nhạy của thuốc khi triệu chứng không cải thiện sau điều trị, và xét nghiệm này chưa phổ biến rộng rãi.
Anh chị nên làm gì?
Khi nghi bị nấm da, anh chị nên đến khám để bác sĩ xác định đúng bệnh trước khi dùng thuốc, vì nhiều bệnh da khác trông giống nấm. Hãy dùng thuốc đúng chỉ định và đủ thời gian, không tự thêm kem phối hợp hay corticoid. Nếu đã điều trị đúng hướng dẫn mà mảng da không đỡ, lan rộng hoặc tái phát nhiều lần, hãy quay lại bác sĩ da liễu và hỏi về xét nghiệm tìm nấm và độ nhạy với thuốc.
Nguồn: Bệnh viện Da liễu Trung ương (16/10/2026); CDC (cập nhật 13/10/2026).
