Nám và đốm nâu: Nguyên nhân và cách chăm sóc da đúng cách
Nhiều anh chị nhận thấy trên má, trán hay vùng trên môi xuất hiện những mảng hoặc đốm màu nâu ngày một rõ hơn. Đó có thể là nám, cũng có thể là đốm nâu do nắng hoặc tuổi tác. Hai tình trạng này nhìn khá giống nhau nhưng nguyên nhân và cách xử lý không hoàn toàn giống nhau. Bài viết giúp anh chị phân biệt, hiểu nguyên nhân và biết cách chăm sóc da đúng để không làm tình trạng nặng thêm.
Nám và đốm nâu có giống nhau không?
Nám là tình trạng tăng sắc tố thành từng mảng màu nâu hoặc nâu xám, ranh giới không đều, thường xuất hiện đối xứng ở hai bên má, trán, vùng trên môi hoặc cằm. Nám gặp nhiều ở phụ nữ trong độ tuổi trưởng thành và có xu hướng đậm lên khi da tiếp xúc với nắng.
Đốm nâu là tên gọi chung cho những đốm sẫm màu nhỏ, rời rạc, chẳng hạn tàn nhang hoặc đốm do nắng. Chúng hay xuất hiện ở những vùng da thường xuyên tiếp xúc ánh nắng như mặt, mu bàn tay, vai và tăng dần theo tuổi cùng với thời gian phơi nắng tích lũy. Vì hình thức bên ngoài khá giống nhau nên rất khó phân biệt bằng mắt thường, và anh chị nên để bác sĩ thăm khám để xác định chính xác.
Nguyên nhân gây nám và đốm nâu
Cơ chế chung là các tế bào sắc tố của da tạo ra nhiều sắc tố hơn bình thường và phân bố không đều. Có nhiều yếu tố có thể kích thích quá trình này, và trong nhiều trường hợp, nhiều yếu tố cùng tác động một lúc.
Ánh nắng là yếu tố thường gặp nhất trong các tình trạng này. Không chỉ tia cực tím mà cả ánh sáng nhìn thấy cũng có thể làm sắc tố đậm lên, vì vậy da vẫn bị ảnh hưởng ngay cả khi trời râm hoặc khi anh chị ngồi trong nhà gần cửa sổ.
Bên cạnh đó, thay đổi nội tiết như khi mang thai hoặc khi sử dụng một số loại thuốc có tác động nội tiết cũng có thể liên quan đến nám. Yếu tố di truyền cũng có vai trò, nên người trong gia đình từng bị nám thường có nguy cơ cao hơn. Ngoài ra, các tình trạng viêm da như mụn trứng cá hoặc chàm da, việc nặn mụn, chà xát mạnh hay dùng mỹ phẩm gây kích ứng có thể để lại vết thâm, anh chị có thể xem thêm bài vết thâm sau mụn. Nhiệt độ cao, căng thẳng kéo dài và thiếu ngủ cũng được ghi nhận là những yếu tố làm tình trạng khó kiểm soát hơn.
Khi nào đốm nâu cần được khám sớm?
Phần lớn đốm nâu là lành tính, nhưng anh chị nên đi khám sớm nếu đốm có viền không đều, màu không đồng nhất, lớn nhanh, nhô lên khỏi mặt da, ngứa, đau, loét hoặc chảy máu. Một đốm chỉ xuất hiện ở một vị trí và khác hẳn những đốm còn lại cũng nên được bác sĩ đánh giá. Những dấu hiệu này cần được thăm khám kỹ, anh chị không nên tự bôi hay tự xử lý tại nhà.
Cách chăm sóc da khi bị nám và đốm nâu
Điều quan trọng nhất trong chăm sóc hằng ngày là bảo vệ da khỏi ánh nắng. Anh chị nên dùng kem chống nắng phổ rộng mỗi sáng, bôi lại sau vài giờ nếu ra ngoài nhiều, đồng thời kết hợp mũ rộng vành, khẩu trang và kính râm. Thói quen này cần duy trì quanh năm, kể cả những ngày không nắng, vì chỉ cần để da tiếp xúc ánh sáng nhiều lần là sắc tố có thể đậm lên trở lại.
Với vùng da có nám, anh chị nên làm sạch dịu nhẹ và giữ ẩm đều đặn để hàng rào bảo vệ da ổn định. Hãy tránh chà xát mạnh, tránh nặn mụn và tránh dùng nhiều sản phẩm mới cùng lúc, vì kích ứng có thể khiến da thâm hơn. Ngoài ra, anh chị nên hạn chế đứng gần nguồn nhiệt như bếp lửa hoặc xông hơi mặt, ngủ đủ giấc và giữ tinh thần thoải mái.
Hướng điều trị do bác sĩ cân nhắc
Việc điều trị nám và đốm nâu phụ thuộc vào loại tổn thương, độ sâu của sắc tố, nguyên nhân và cơ địa của từng người. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc phối hợp các loại thuốc bôi, thuốc uống hoặc những phương pháp can thiệp trên da. Không có một cách chung phù hợp cho tất cả mọi người, và anh chị không nên tự chọn thuốc hay phương pháp khi chưa được thăm khám. Nếu muốn tìm hiểu thêm về các phương pháp dùng ánh sáng trên da, anh chị có thể đọc bài Trẻ hóa da bằng laser, và bài Trẻ hóa da là gì để hiểu tổng quan.
Anh chị cũng cần có sự kiên nhẫn. Sự thay đổi thường cần vài tuần đến vài tháng mới nhận thấy, mức đáp ứng khác nhau ở từng người nên khó biết chắc trước kết quả. Nám còn là tình trạng dễ tái phát, vì vậy dù da đã sáng đều hơn, việc chống nắng lâu dài và tái khám theo hẹn của bác sĩ vẫn rất cần thiết.
Những sai lầm thường gặp khi chăm sóc da bị nám
Một sai lầm thường gặp là tự mua kem trộn hoặc sản phẩm "trị nám cấp tốc" không rõ nguồn gốc. Những sản phẩm này có thể chứa thành phần gây hại, làm da mỏng, kích ứng, thậm chí khiến sắc tố đậm hơn sau khi ngưng sử dụng. Anh chị cũng nên thận trọng với những lời quảng cáo hứa hẹn hết nám nhanh chóng.
Một sai lầm khác là chà xát hoặc tẩy da quá mạnh vì mong muốn làm sạm nhanh biến mất, hoặc bỏ chống nắng khi thấy vùng sạm nhạt đi. Cả hai thói quen này đều có thể làm tình trạng quay trở lại hoặc nặng hơn.
