Chống nắng cho trẻ em: Từ bé dưới 6 tháng đến tuổi đi học, cha mẹ cần làm gì
Buổi sáng cuối tuần, nhiều gia đình đưa con ra công viên, ra bãi biển hay đơn giản là ngồi chơi ngoài sân. Trời mát, nắng chưa gắt, và cha mẹ thường nghĩ "chưa cần bôi gì đâu". Thế nhưng da của con cũng như da người lớn: nắng tích lũy từ những buổi ra ngoài tưởng chừng vô hại. Bài viết này đi theo từng độ tuổi của con, từ lúc còn ẵm ngửa đến khi tự chạy nhảy ở sân trường, để cha mẹ biết nên làm gì, làm theo thứ tự nào và những sai lầm nào dễ gặp nhất.
Bé dưới 6 tháng: bóng râm và quần áo đi trước
Với trẻ còn rất nhỏ, nguyên tắc đầu tiên không phải là kem chống nắng mà là tránh để bé tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng. Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (American Academy of Pediatrics, AAP) khuyên giữ trẻ dưới 6 tháng tuổi tránh ánh nắng trực tiếp và tìm bóng râm của cây, ô hoặc mui xe đẩy (AAP, 2024). Học viện Da liễu Hoa Kỳ cũng nhấn mạnh bóng râm là lựa chọn hàng đầu, và nếu không có sẵn thì cha mẹ có thể tự tạo bằng ô, mái che hoặc mui xe đẩy (American Academy of Dermatology Association [AADA], 2021).
Lớp bảo vệ thứ hai là quần áo: áo dài tay mỏng nhẹ, quần dài, mũ rộng vành và kính có chống tia cực tím. Nên chọn loại vải có chỉ số UPF ghi trên nhãn để biết mức che chắn (AADA, 2021). Về kem chống nắng, cả hai học viện đều đề nghị hạn chế dùng ở trẻ dưới 6 tháng; chỉ khi không có bóng râm hay quần áo che thì mới bôi một lượng tối thiểu lên vùng da hở như mặt (AAP, 2024; AADA, 2021). Nếu cần dùng, anh chị có thể ưu tiên loại kem chống nắng vật lý (còn gọi là kem khoáng) vì ít gây kích ứng hơn cho làn da nhạy cảm của bé (AADA, 2021). Trước khi dùng bất cứ sản phẩm nào cho trẻ sơ sinh, nên hỏi bác sĩ nhi.
Từ 6 tháng trở lên: kem chống nắng trở thành thói quen
Khi bé đã đủ 6 tháng, kem chống nắng bắt đầu là một phần của việc ra ngoài. Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ khuyên chọn kem có nhãn "phổ rộng" (chống cả tia UVA và UVB) với chỉ số SPF từ 15 trở lên, còn Học viện Da liễu Hoa Kỳ khuyên chọn loại phổ rộng, chống nước và SPF từ 30 trở lên (AAP, 2024; AADA, 2021). Hai khuyến cáo hơi khác nhau về con số, nên anh chị có thể chọn mức SPF 30 trở lên cho thêm yên tâm, đồng thời nhớ rằng SPF cao hơn không giúp con ở ngoài nắng lâu hơn (AADA, 2025). Nếu anh chị muốn hiểu rõ ký hiệu trên nhãn, bài về cách đọc chỉ số SPF và PA sẽ giải thích chi tiết.
Cách bôi cũng quan trọng không kém loại kem. Nên bôi khoảng 15 đến 30 phút trước khi ra ngoài để kem kịp bám lên da, phủ đủ các vùng dễ bị bỏ sót như mặt, tai, mu bàn tay và bàn chân, và bôi một lượng hào phóng vì phần lớn mọi người dùng quá ít. Kem cần được bôi lại mỗi 2 giờ, và ngay sau khi trẻ bơi, đổ mồ hôi hoặc lau khô người (AAP, 2024). Đối với những vùng da nhạy cảm như mũi và tai, kem vật lý là lựa chọn thường được khuyên dùng (AAP, 2024). Các bước cơ bản để bôi đúng cách, anh chị có thể xem thêm trong bài chống nắng đúng cách.
Quần áo, mũ, kính: lớp bảo vệ không cần bôi lại
Có một điều nhiều phụ huynh bỏ qua: kem chống nắng chỉ là một trong nhiều lớp bảo vệ, và với trẻ hiếu động, quần áo có lợi thế là không bị mồ hôi hay nước làm trôi. Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ gợi ý áo dài tay, quần dài bằng vải dệt chặt hoặc loại có nhãn UPF, mũ có vành rộng khoảng 7,5 cm (3 inch) quanh đầu, và kính râm chặn ít nhất 99% tia cực tím (AAP, 2024). Cũng nên hạn chế để trẻ ra ngoài trong khung giờ khoảng 10 giờ đến 16 giờ, khi tia cực tím mạnh nhất (AAP, 2024). Với các bé đi học, anh chị có thể thống nhất với nhà trường về việc cho con đội mũ trong giờ ra chơi, mang theo kem để thoa lại sau giờ thể dục.
Những sai lầm cha mẹ hay gặp
Thứ nhất, nghĩ rằng trời âm u thì không cháy nắng. Thực tế trẻ vẫn có thể bị cháy nắng khi trời nhiều mây, và tia cực tím còn phản chiếu từ mặt nước, cát, tuyết hay bê tông (AAP, 2024). Thứ hai, bôi quá ít hoặc chỉ bôi một lần vào buổi sáng rồi cho con chơi cả ngày. Thứ ba, tin rằng kem SPF cao thì có thể để con chơi ngoài nắng lâu hơn; trên thực tế SPF cao chỉ chặn thêm một chút tia UVB và thời gian tác dụng vẫn tương đương, nên vẫn phải bôi lại đều đặn (AADA, 2025). Thứ tư, chỉ chú ý đến lúc đi biển mà quên những ngày đi học, đi chợ hay chơi ở sân sau, nơi trẻ cũng tiếp xúc nắng nhiều giờ. Chống nắng hiệu quả là những thói quen nhỏ lặp lại mỗi ngày chứ không phải một lần chuẩn bị kỹ cho kỳ nghỉ.
Khi con bị cháy nắng, cha mẹ nên làm gì?
Dù đã cố gắng, đôi khi trẻ vẫn bị cháy nắng. Theo Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ, nếu bé dưới 1 tuổi bị cháy nắng thì nên gọi bác sĩ ngay. Với trẻ lớn hơn, cần liên hệ bác sĩ khi da có bọng nước, trẻ đau nhiều hoặc sốt. Trong trường hợp nhẹ, cha mẹ có thể cho bé uống thêm nước, làm mát da bằng nước mát và tránh để con ra nắng cho đến khi da lành hẳn; chỉ dùng thuốc bôi khi bác sĩ của con cho phép (AAP, 2024). Anh chị có thể tham khảo thêm cách làm dịu da và các dấu hiệu cần đi khám trong bài xử trí da cháy nắng tại nhà.
Điều cuối cùng cần nhớ là trẻ bắt chước cha mẹ. Khi anh chị đội mũ, mặc áo dài tay và bôi kem trước khi ra ngoài, con sẽ coi đó là chuyện bình thường. Một thói quen chống nắng hình thành từ nhỏ sẽ đi cùng con suốt những năm sau, và quan trọng hơn mọi sản phẩm là việc cha mẹ duy trì nó đều đặn.
