Tàn nhang: Nguyên nhân, phân biệt với nám và cách chăm sóc

Nhiều anh chị để ý thấy trên mũi và hai gò má có những đốm nâu nhỏ li ti, mùa hè thì đậm hơn rõ rệt, và băn khoăn không biết đó là tàn nhang hay là nám. Hai tình trạng này dễ nhầm với nhau nhưng khác nhau về nguyên nhân và cách chăm sóc. Bài viết tổng hợp thông tin từ các nguồn chuyên khoa để anh chị phân biệt và chăm sóc cho đúng.

Tàn nhang là gì?

Theo DermNet (Oakley và Witherspoon, 2018), tàn nhang (ephelides) là những vết nâu trên da tiếp xúc với nắng, thường nhỏ hơn 3 mm và nằm chủ yếu ở vùng giữa mặt. Tàn nhang bắt đầu từ thời thơ ấu và thường trở nên ít rõ hơn khi lớn tuổi (Oakley và Witherspoon, 2018). Chúng hay gặp ở người da sáng, nhất là trẻ tóc đỏ, và cũng có thể gặp ở một số người da sẫm hơn (Oakley và Witherspoon, 2018).

Vì sao có tàn nhang?

Tàn nhang mang tính di truyền: sắc tố melanin tích tụ trong tế bào keratinocyte và việc sản xuất sắc tố tăng lên khi da tiếp xúc với nắng, trong khi số lượng tế bào sắc tố không tăng (Oakley và Witherspoon, 2018). Vì vậy tàn nhang rõ hơn vào mùa hè và phần lớn mờ đi hoặc biến mất vào mùa đông (Oakley và Witherspoon, 2018). Đây là đặc điểm quan trọng nhất để phân biệt tàn nhang với các đốm nâu khác.

Phân biệt tàn nhang với nám và đồi mồi

Nám gây ra những mảng và đốm loang lổ có thể trông giống tàn nhang, nhưng màu có thể từ nâu đến xám xanh, các mảng có thể nối liền thành vùng lớn, và thường ở má, cằm, trán, mũi và phía trên môi (Học viện Da liễu Hoa Kỳ [American Academy of Dermatology Association, AADA], 2022b). Nám gặp nhiều ở phụ nữ, và nhiều người nhận thấy lần đầu khi mang thai hoặc khi dùng thuốc tránh thai (AADA, 2022a). Còn đồi mồi (solar lentigo) là những đốm nâu phẳng, ranh giới rõ, thường lớn hơn tàn nhang, từ vài milimet đến vài centimet, vẫn còn suốt mùa đông, hay gặp sau 40 tuổi ở mặt và bàn tay do nắng gây ra (Oakley và Witherspoon, 2018).

Chăm sóc tàn nhang như thế nào?

Theo DermNet (Oakley và Witherspoon, 2018), chống nắng là biện pháp chính và thường không cần điều trị gì thêm. Anh chị nên dùng kem chống nắng phổ rộng, chống nước, chỉ số SPF từ 30 trở lên, thoa trước khi ra ngoài, thoa lại sau mỗi 2 giờ và sau khi bơi hay đổ mồ hôi (AADA, 2025); DermNet còn nêu mức SPF 50 trở lên, thoa nhiều và thường xuyên (Oakley và Witherspoon, 2018). Tránh nắng và mặc đồ che chắn còn hiệu quả hơn chỉ dùng kem chống nắng (Oakley và Witherspoon, 2018). Các phương pháp làm mờ đốm nâu thường cần nhiều lần thực hiện, sắc tố có thể quay lại vào mùa hè năm sau và đôi khi còn làm da sạm hơn (Oakley và Witherspoon, 2018), nên anh chị đừng tự thử liên tục các loại kem hay thủ thuật quảng cáo "xóa tàn nhang".

Khi nào nên đi khám?

Anh chị nên gặp bác sĩ da liễu khi không chắc đốm nâu là tàn nhang, nám hay đồi mồi, vì bác sĩ có thể xác định đúng và tư vấn hướng chăm sóc phù hợp (AADA, 2022a). Đặc biệt, hãy đi khám sớm khi một đốm nâu mới xuất hiện, to lên hoặc thay đổi màu sắc, hình dạng, vì mọi đốm nâu có khả năng là bệnh nặng hơn đều cần được bác sĩ đánh giá (Oakley và Witherspoon, 2018). Nếu nghi là nám và đang mang thai, anh chị nên đợi đến sau khi sinh mới điều trị (AADA, 2022a).