Nám, tàn nhang, đồi mồi: Cách phân biệt nhanh bằng 4 câu hỏi

Soi gương, anh chị thấy vài đốm nâu trên má, trên mũi hay trên mu bàn tay và tự hỏi: đây là nám, tàn nhang hay đồi mồi? Cả ba đều liên quan đến ánh nắng và trông khá giống nhau, nhưng cách theo dõi và chăm sóc lại khác. Thay vì học thuộc từng định nghĩa, anh chị có thể tự đối chiếu bằng bốn câu hỏi dưới đây.

Câu hỏi 1: Đốm có nhạt đi vào mùa đông không?

Đây là câu hỏi dễ trả lời nhất. Tàn nhang rõ hơn vào mùa hè và phần lớn mờ đi hoặc biến mất vào mùa đông, còn đồi mồi vẫn còn suốt mùa đông (Oakley và Witherspoon, 2018). Nám cũng thường đậm vào mùa hè và nhạt đi vào mùa đông (Học viện Da liễu Hoa Kỳ [American Academy of Dermatology Association, AADA], 2022a), nên câu hỏi này chủ yếu giúp tách đồi mồi ra khỏi hai loại còn lại.

Câu hỏi 2: Đốm nhỏ li ti, tách rời hay thành mảng loang lổ?

Tàn nhang thường nhỏ hơn 3 mm. Đồi mồi là những đốm phẳng, ranh giới rõ, thường lớn hơn tàn nhang, từ vài milimet đến vài centimet (Oakley và Witherspoon, 2018). Còn nám tạo nên những mảng và đốm loang lổ có thể nối liền thành vùng lớn, màu nâu đến xám xanh (AADA, 2022b). Nếu anh chị thấy những đốm nhỏ rải rác như rắc muối tiêu thì nghiêng về tàn nhang; nếu thấy mảng sẫm màu liền nhau thì nghiêng về nám.

Câu hỏi 3: Đốm nằm ở đâu?

Tàn nhang nằm chủ yếu ở vùng giữa mặt. Đồi mồi hay gặp ở mặt và bàn tay. Nám thường ở má, trán, cằm, mũi và phía trên môi, thường nổi ở cả hai bên mặt (Oakley và Witherspoon, 2018; AADA, 2022b). Một đốm nằm riêng lẻ ở mu bàn tay thường không phải nám; ngược lại, mảng đối xứng ở hai bên má khó là đồi mồi.

Câu hỏi 4: Đốm xuất hiện từ khi nào?

Tàn nhang bắt đầu từ thời thơ ấu và thường mờ dần khi lớn tuổi. Đồi mồi hay gặp sau 40 tuổi, sau nhiều năm nắng tích lũy (Oakley và Witherspoon, 2018). Nám gặp nhiều ở phụ nữ, và nhiều người nhận thấy lần đầu khi mang thai hoặc khi bắt đầu dùng thuốc tránh thai (AADA, 2022a). Vì vậy, đốm xuất hiện đột ngột sau một lần mang thai gợi ý nám hơn là tàn nhang.

Sau khi tự đối chiếu: nên làm gì?

Dù là loại nào, nắng cũng là yếu tố chung, nên thói quen đầu tiên giống nhau: chống nắng đều đặn, mũ và che chắn. Tuy nhiên, bốn câu hỏi trên chỉ là cách gợi ý, không thay được việc khám. Anh chị nên cho bác sĩ da liễu xem khi vẫn phân vân, khi đốm mới xuất hiện, to dần hoặc đổi màu, hình dạng, vì mọi đốm nâu đều cần được đánh giá đúng trước khi điều trị (Oakley và Witherspoon, 2018). Và đừng tự thử liên tục các loại kem "làm mờ đốm" khi chưa biết đó là loại đốm nào.