Đồi mồi: Vì sao xuất hiện ở người lớn tuổi và cách phòng ngừa

Nhìn mu bàn tay của cha mẹ, ông bà, hay thậm chí của chính mình, nhiều anh chị nhận ra những đốm nâu phẳng mới xuất hiện từ lúc nào không hay. Người ta thường gọi đó là đồi mồi và cho rằng "tuổi già thì phải vậy". Thực ra chuyện không hoàn toàn như thế, và có một điều quan trọng cần biết trước khi nghĩ đến việc mua kem "làm mờ đốm".

Đồi mồi không chỉ là chuyện tuổi tác

Đồi mồi (tên y khoa là solar lentigo) là những đốm nâu phẳng, ranh giới rõ, thường lớn hơn tàn nhang, kích thước từ vài milimet đến vài centimet, và vẫn còn suốt mùa đông. Chúng hay gặp sau 40 tuổi, chủ yếu ở mặt và bàn tay, do tổn thương từ ánh nắng, hoặc từ tia cực tím của giường phơi nắng và một số thiết bị chiếu tia (Oakley và Witherspoon, 2018). Nói cách khác, đốm xuất hiện vì da đã "nhớ" nhiều năm nắng, nên người trẻ hay ra nắng nhiều vẫn có thể bị. Điểm này giúp phân biệt với tàn nhang, vốn mờ đi vào mùa đông, và với nám, vốn thành mảng loang lổ ở hai bên mặt.

Vì sao mu bàn tay và gò má "dễ có đốm" hơn?

Đó là những vùng da luôn hở ra: khi lái xe, đi chợ, làm vườn, mặt và mu bàn tay hứng nắng gần như mỗi ngày. Tổn thương cứ cộng dồn qua nhiều năm cho tới khi hiện thành đốm. Vì vậy cách dễ nhất để hạn chế đốm mới không nằm ở hũ kem mà ở thói quen hằng ngày.

Trước khi bôi bất cứ thứ gì lên đốm nâu

Đây là điều quan trọng nhất của bài: hãy để bác sĩ da liễu xem đốm trước. Một số tổn thương da khác, kể cả những tổn thương cần điều trị sớm, có thể trông giống đồi mồi; nếu tự bôi kem làm đốm mờ đi thì có thể làm chậm việc phát hiện (Học viện Da liễu Hoa Kỳ [American Academy of Dermatology Association, AADA], 2021). Bác sĩ cũng cho biết đó có đúng là đồi mồi hay không và nên chọn cách nào phù hợp. Nên đi khám sớm hơn nếu có đốm mới xuất hiện, to dần hoặc đổi màu.

Về điều trị nói chung, các sản phẩm bôi thường cần dùng đều đặn trong nhiều tuần đến nhiều tháng; thủ thuật tại phòng khám thường nhanh hơn nhưng tốn kém hơn và nguy cơ tác dụng phụ cao hơn; và dù chọn cách nào, đồi mồi vẫn có thể quay lại (AADA, 2021).

Giữ đốm mới không mọc thêm

Chống nắng là biện pháp cốt lõi, không phải chuyện làm sau cùng. Anh chị nên tìm chỗ bóng râm, mặc áo dài tay, đội mũ rộng vành và đeo kính chống tia cực tím; những loại quần áo có ghi chỉ số UPF che chắn đáng tin cậy hơn (AADA, 2021). Với vùng da hở, hãy dùng kem chống nắng phổ rộng, chống nước, SPF từ 30 trở lên, nhớ bôi cả mu bàn tay và thoa lại sau mỗi 2 giờ (AADA, 2025). Với những ai đã có da sạm hay đốm nâu từ trước, thói quen này cũng giúp các đốm không đậm thêm.